Interdyscyplinarne Centrum Badań Translacyjnych IChF na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej

Interdyscyplinarne Centrum Badań Translacyjnych w zakresie Zaawansowanych Technologii Medycznych, rozwijane w Instytucie Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk (IChF), zostało wpisane na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej (PMIB). Tym samym znalazło się w gronie strategicznych infrastruktur badawczych o szczególnym znaczeniu dla rozwoju polskiej nauki, innowacyjności i gospodarki. 

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ogłosiło wyniki naboru 5 sierpnia 2026 r. Spośród 192 zgłoszonych wniosków 183 przeszły ocenę formalną i zostały skierowane do oceny merytorycznej. Każdy wniosek oceniał Zespół doradczy ds. Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej oraz dwóch ekspertów zewnętrznych, w tym jeden zagraniczny. Pod uwagę brano m.in. unikatowość infrastruktury w skali krajowej i międzynarodowej, potencjał instytucjonalny i kadrowy wnioskodawcy, zainteresowanie środowiska naukowego i przedsiębiorców, zgodność z krajowymi i międzynarodowymi politykami w zakresie badań, rozwoju i innowacji oraz perspektywy współpracy międzynarodowej. Ostatecznie na Mapę wpisano 104 najwyżej ocenione infrastruktury. Po aktualizacji PMIB obejmuje łącznie 165 strategicznych infrastruktur badawczych. 

Rozwój zaawansowanych technologii medycznych coraz częściej dokonuje się na pograniczu różnych dziedzin nauki. Odpowiedzi na złożone problemy diagnostyczne i terapeutyczne wymagają połączenia wiedzy z zakresu chemii, fizyki, biologii i medycyny oraz kompetencji technologicznych. IChF od ponad dekady świadomie rozwija ten kierunek, rozszerzając swoją działalność o kolejne obszary badań związanych z medycyną i ochroną zdrowia. 

Interdyscyplinarne Centrum Badań Translacyjnych w zakresie Zaawansowanych Technologii Medycznych stworzy warunki do prowadzenia badań obejmujących cały proces, od fundamentalnego odkrycia, przez rozwój i walidację technologii, po rozwiązania o potencjale klinicznym i gospodarczym. Centrum będzie również przestrzenią współpracy z placówkami ochrony zdrowia, przedsiębiorstwami sektora MedTech oraz partnerami krajowymi i międzynarodowymi. Jego infrastruktura ma wspierać rozwój nowych technologii diagnostycznych i terapeutycznych, projekty realizowane wspólnie z przemysłem, doktoraty wdrożeniowe oraz komercjalizację wyników badań. 

„Jednym z największych wyzwań nauki, nie tylko w Polsce, jest dziś skrócenie drogi między badaniami podstawowymi a realnym oddziaływaniem: klinicznym, społecznym i gospodarczym. Chcemy, aby Interdyscyplinarne Centrum Badań Translacyjnych stało się częścią odpowiedzi na to wyzwanie: miejscem zakorzenionym w Polsce, ale funkcjonującym w międzynarodowym obiegu wiedzy, technologii i talentów. Miejscem, w którym następuje dialog nauki, biznesu i społeczeństwa, a którego rezultatem są innowacje, na które jest realne zapotrzebowanie, wdrażane w zrównoważony sposób pozwalający na docenienie pracy naukowej, wysiłku instytucjonalnego oraz ryzyka biznesowego.”, podkreślił prof. Adam Kubas, Dyrektor Instytutu Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk. 

Centrum będzie opierać się na rozbudowanym zapleczu naukowym IChF. W Instytucie prowadzone są badania związane z technologiami medycznymi m.in. w obszarze biofotoniki i obrazowania, mikrofluidyki, inżynierii tkankowej, układów biomimetycznych, chemii biologicznej i medycznej, biospektroskopii oraz nowych metod diagnostycznych i terapeutycznych. Zespoły korzystają ze specjalistycznej infrastruktury obejmującej m.in. laboratoria mikrofluidyki i mikrofabrykacji, mikroskopii elektronowej, spektroskopii NMR, analizy powierzchni oraz badań strukturalnych i miękkiej materii. Centrum pozwoli zintegrować te zasoby oraz ułatwi dostęp do specjalistycznej aparatury, wiedzy i zaplecza transferu technologii. 

IChF ma już doświadczenie w prowadzeniu wyników badań od laboratorium do zastosowań klinicznych i komercjalizacji. Technologie obrazowania oka rozwijane w Międzynarodowym Centrum Badań Oka ICTER są obecnie rozwijane przez spółkę InCellVu, a prototypy urządzenia diagnostycznego były testowane w warunkach klinicznych w Bydgoszczy i Glasgow. Opracowane w zespole dr. Jana Guzowskiego mikrofluidyczne platformy odtwarzające unaczynione tkanki ludzkie in vitro, przeznaczone m.in. do testowania leków, są komercjalizowane przez spin-off Living Networks. Jednym z najbardziej znaczących przykładów transferu technologii pozostaje Scope Fluidics, wywodzący się z badań prowadzonych w IChF. W 2022 r. spółka sprzedała Curiosity Diagnostics firmie Bio-Rad za 130 mln USD. 

Ambicją Centrum jest wykorzystanie tych doświadczeń do stworzenia w Polsce zintegrowanego modelu badań translacyjnych, czerpiącego z rozwiązań stosowanych przez czołowe ośrodki w Europie i Stanach Zjednoczonych. Centrum połączy kadrę naukową, specjalistyczną infrastrukturę oraz doświadczenie Instytutu w pozyskiwaniu finansowania, współpracy z przemysłem i komercjalizacji. Wśród rozwijanych kierunków znajdą się m.in. nowe technologie obrazowania oka, platformy organ-on-chip i układy biomimetyczne, wykorzystanie nienaturalnych aminokwasów w projektowaniu leków, koniugaty przeciwciało-lek w terapiach przeciwnowotworowych, technologie mRNA oraz zaawansowane metody spektroskopowe do identyfikacji patogenów. 

Istotnym elementem rozwoju Centrum będzie współpraca międzynarodowa. IChF współpracuje z wiodącymi jednostkami badawczymi w Europie i poza nią, m.in. w ramach ICTER i projektu ERA Chairs PERFECTION, a od 2024 r. należy do sieci EIT Health. Partnerem strategicznym Instytutu jest Instytut Technologii Fotonicznych sieci Leibniza w Jenie, Niemcy. Partnerstwa te dają dostęp do międzynarodowych kompetencji i doświadczeń zarówno w badaniach, jak i w zarządzaniu infrastrukturą, współpracy z przemysłem oraz transferze technologii. 

Wpis na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej nadaje Interdyscyplinarnemu Centrum Badań Translacyjnych w zakresie Zaawansowanych Technologii Medycznych w IChF status strategicznej infrastruktury badawczej. Otwiera tym samym nowe możliwości jej długofalowego rozwoju oraz pozyskiwania środków na rozbudowę i modernizację zaplecza badawczego.